Radyasyon Nedir ? Zararları Nelerdir ?

0
54

Radyasyon Nedir : Hepimizin bildi?i gibi maddenin yap? ta?? atomdur. Atom ise proton ve nötronlardan olu?an bir çekirdek ve çekirde?in etraf?nda dönen elektronlardan olu?maktad?r. E?er herhangi bir maddenin atom çekirde?indeki nötronlar?n say?s? proton say?s?ndan fazla ise çekirdekte karars?zl?k olu?ur ve fazla nötronlar parçalan?r. Bu parçalanma s?ras?nda ortaya alfa, beta, gama ad? verilen ve ç?plak gözle görülmeyen ???nlar ç?kar. Bu ???nlara “radyasyon” denir.

Radyasyon Nedir : Malesef günümüzde do?al olarak ya da teknolojik geli?meler sonucu üretilen bir çok cihaz radyasyon yaymaktad?r. Radyasyon yayan bu maddelere ise radyoaktif madde denir. Biz hiç fark?nda olmadan organlar?m?z, dokular?m?z sürekli olarak radyasyonla etkile?ime girmektedir. Bu etkile?im bazen gözle görülür durumlarda olurken bazen de hiç haberemiz olmadan vücudumuzu etkilemektedir.

Radyasyon, dalga, parçac?k veya foton olarak adland?r?lan enerji paketleri ile yay?lan enerjidir ve daima do?ada var olan, birlikte ya?ad???m?z bir olgudur. Radyo ve televizyon ileti?imini olanakl? k?lan radyodalgalar?, endüstride kullan?lan x-???nlar? ve güne? ???nlar? günlük hayat?m?zda al??k?n oldu?umuz radyasyon çe?itleridir.

Radyasyon ilk ça?lardan beri vard?r ancak insanl???n radyasyonu ke?fetmesi 1896?da Frans?z fizikçi Henri Becquerel’?n uranyum tuzunun ???nlar yayd???n? farketmesiyle gerçekle?mi?tir. Teknolojinin ve sanayinin geli?mesiyle de uranyum elementi kullan?lmaya ba?lanm?? ve radyasyonun etkileri giderek artm??t?r.

Radyasyon Çe?itleri

A.?yonla?t?r?c? Radyasyon: Girdi?i ortama iyonlar? ayr??t?ran radyasyonlara denir. ?ki tip iyonla?t?r?c? radyasyon vard?r;

1) Elektromanyetik radyasyonlar: Gama (Y) ve X ???nlar? elektromanyetik radyasyonlard?r. Bunlar yüksek frekansl? görünen ???k ve radyo dalgalar? gibi elektromanyetik dalgalard?r ve dalga boylar? çok küçük olmas?na ra?men enerjileri yüksektir.

  • Gama (Y) I??nlar?: Manyetik alanda sapmad?klar? için belirli bir elektrikle yüklü de?illerdir. Gama ???nlar? elektromanyetik dalgalardan meydana gelmi?tir. Radyoaktif bozunmalar ya da nükleer reaksiyonlar sonucu olu?an karars?z atom çekirdeklerinden yay?lan bir çe?it elektromanyetik ???nlard?r.
  • X I??nlar?: H?zland?r?lm?? yüksek atom numaral? elektronlar hedef seçilen atomlar?n çekirdeklerine yakla?t?klar?nda, yava?lamalar olur. Bu yava?lamalar sonucu x ???nlar? olu?ur.

2) Parçac?kl? Radyasyon:

  • Alfa (?) I??nlar?: (+) yüklü parçac?klardan olu?ur. Bu yöndeki çal??malar alfa ???nlar?n?n art? yüklü helyum çekirdeklerinden (He++) meydana geldi?ini göstermi?tir. Bir ka??t parças? veya cildimiz taraf?ndan durdurulabilir.
  • Beta (?) I??nlar?: (+) ve (-) elektrik yüklerinden meydana gelmi?lerdir. ?nce bir su,metal levha yada cam tabakas? bu elektronlar? durdurmak için yeterlidir.

Alfa ve beta ???nlar? atomun çekirde?inden kaynaklanan radyoaktif ???nlard?r. Her iki ???n da belirli bir kütleye sahiptir. Alfa ve beta ???nlar? kütleleri ve elektriksel yüklerinden dolay?, X ve gama ???nlar?na göre, maddelere daha az nüfuz ederler. Ancak, bu ???nlar?n iyonla?t?r?c? etkileri daha fazlad?r. Nötron ve proton ise kütleleri alfa ???nlar?n?n dörtte biri kadar olan nükleer taneciklerdir. Çe?itli nükleer reaksiyonlar s?ras?nda çekirdekten kopan nötron ve protonlar insan sa?l??? için en tehlikeli radyasyonlard?r. Özellikle nötron, elektrik yükü olmad???ndan çok büyük nüfuz etme özelli?ine sahiptir. Radyoaktif ???nlar?n insan vücuduna etkisi bu ???nlar?n hareketleriyle ilgilidir.

Serbest Nötronlar: Bunlar radyasyonla olu?an yüksüz parçac?klard?r.Bu nedenle her maddeye kolayca girebilirler.Bunlar?n do?rudan iyonla?t?r?c? özellikleri yoktur. Ancak bu serbest nötronlar?n,girdikleri maddelerin nötronlar? ile etkile?imleri sonucu, ? ? ? ve x ???nlar? gibi ???n?mlar olu?tururlar. Bu ???nlar ise etkile?me sonucu girdi?i maddenin atomundan koparak iyonla?may? gerçekle?tirir.

B.?yonla?t?r?c? Olmayan Radyasyonlar:

1.Optik Radyasyonlar:

  • Ultraviyole ???nlar?: As?l kayna?? güne?tir. UV ???nlar? güne? tam do?arken bolca yay?lmaktad?r. UV ???nlar? beyaz elbise giyilerek engellenebilir. Bazen bu ???nlar kar veya kumdan yans?yarak kar ve güne? körlü?ü yapabilir. UV’nin derine inmesi (giricili?i) az oldu?u için büyük oranda deri ve gözleri etkilemektedir. Bu nedenle deri kanserlerinin %80’i UV ???nlar?ndan kaynaklanmaktad?r.


2.EMR Nitelikli Radyasyonlar:
Radyo dalgalar?, mikrodalgalar, mobil ve cep telefonlar?, radyo FM ve TV vericileri, radarlar, trafolar, bilgisayarlar, ak?m ta??yan kablolar bu gruba girmektedirler.

Radyasyonun Zararlar?

28Yukar?da bahsetti?imiz iyonla?t?r?c? radyasyon, hücrenin genetik materyali olan DNA’y? parçalayabilecek kadar enerji ta??makta ve DNA’n?n parçalanmas?yla hücreler ölmektedir. Bunun sonucunda do?al olarak dokular zarar görür ve kansere yol açabilir.

Çevreye rastgele at?lan radyoaktif maddeler insan, hayvan ve bitki sa?l???na olumsuz etkiler yaparak çevreyi ve ekolojik dengeyi bozmaktad?r. Ayr?ca radyasyon canl?da genetik de?i?ikliklere ya da vücutta kal?c? de?i?ikliklere sebep olabilir. Radyasyonun etkileri cins, ya? ve organa göre de?i?mekle birlikte, çocuklar ve geli?me ça??ndaki gençlerde genellikle gözü etkileyerek görme bozuklu?u, katarakt gibi rahats?zl?klara neden olmaktad?r.

Radyasyonun etkileri zamanla ortaya ç?kmaktad?r. Geçmi?te yap?lan nükleer silah denemelerinden dolay? radyoaktif maddelerle yüklenmi? toz bulutlar?, atmosferin yüksek tabakalar?na ve stratosfere yerle?erek, radyoaktif ya???lar halinde yava? yava? yeryüzüne inmekte ve çevrenin, özellikle yüzeysel sular?n kirlenmesine sebep olmaktad?r.

Radyasyonun çevreye zararlar? s?n?r tan?maks?z?n yay?lmakta ve kilometrelerce uza?a etki etmektedir. En basit örnekle ukraynadaki çernobil kazas? sadece ukraynada olu?an bir kaza olarak kalmam?? birçok bölgeyi etkilede?i gibi Karadeniz bölgesini de etkilemi?tir.

3