Akarsu Nedir? Akarsular Hakkında Herşey

0
16

Dünya yüzeyinin ?ekillenmesi aç?s?ndan en önemlipay hiç ?üphesiz akarsulara aittir. Yüzeydeki sular?n?n biryatak içinde toplan?p akmas?yla olu?urlar. Akarsuyun do?du?u yere akarsu kayna??, döküldü?ü yere akarsu a?z? denir. Akarsular küçükten büyü?e do?ru dere, çay, öz, ?rmak ve nehir ?eklinde s?ralan?rlar. Bir akarsu irili ufakl? birçok kola ayr?lm??t?r. Bunlar hep beraber bütün bir sistemi olu?tururken, kollardan enbol su ile devam etmekte olan ana akarsudur.

Akarsu Havzas? Nedir? Akarsuyun tüm kollar?yla birlikte topland??? bölgeye akarsu havzas? denir. Bu havzan?n geni?li?i ise, iklim ko?ullar?na ve yüzey ?ekillerine ba?l?d?r.

Akarsu havzalar? iki bölümde incelenir: Aç?k Havza: Sular?n? denize ula?t?rabilen havzalara aç?k havza denir. (Ye?il?rmak, K?z?l?rmak, Yenice, Sakarya, Susurluk, Gediz, Küçük Menderes, Büyük Menderes, Aksu, Göksu, Seyhan, Ceyhan, F?rat, Dicle Çoruh gibi.) Kapal? Havza: Sular?n? denize ula?t?ramayan havzalara kapal? havza denir. Kapal? havzalar?n olu?mas?nda yer ?ekilleri, s?cakl?k ve nem etkilidir. (Van Gölü Kapal? Havzas?, Tuz Gölü Kapal? Havzas?, Konya Kapal? Havzas?, Göller Yöresi Kapal? Havzas? gibi.)

Akarsu Ak?? H?z? Akarsuyun ak?? h?z? yata??n her iki kesitinde farkl?d?r. Suyun h?z? yanlarda, dipte ve su yüzeyinde sürtünme nedeniyle azd?r. Suyun en h?zl? akt??? yer akarsuyun en derin yerinin üzerinde ve yüzeyin biraz alt?ndad?r. Akarsu yata??nda suyun en h?zl? akt??? noktalar? birle?tiren çizgiye h?z çizgisi(talveg) denir. Ak?? h?z?, yata??n e?imi ve geni?li?i ile ta??nan su miktar?na ba?l? olarak de?i?ir.

Su Bölümü Çizgisi Birbirine kom?u iki akarsu havzas?n? birbirinden ay?ran s?n?ra su bölümü çizgisi denir. Su bölümü çizgisi genellikle da?lar?n doruklar?ndan geçer. Su bölümü çizgisi kurak bölgelerde, batakl?k alanlarda, karistik alanlarda genellikle belli olmazlar.

Akarsu Debisi Akarsuyun herhangi bir kesitinden birim zamanda geçen su miktar?na denir. Akarsuyun debisi y?l?n çe?itli zamanlar?nda de?i?erek farkl?l?k gösterir. Akarsuyun debisi ya??? miktar? rejimi, ya??? tipi, zeminin özelli?i, kaynak sular?, s?cakl?k ve buharla?ma gibi etmenlere ba?l? olarak de?i?ir. Akarsu debisi bir ba?ka ifadeyle; akarsu ak?m? olarak da bilinir.

Akarsu Rejimi Akarsu debisinin y?l içerisinde gösterdi?i de?i?melere rejim ya da ak?m düzeni denir. Akarsu rejimini belirleyen temel etken havzan?n ya??? miktar?d?r. Ya???lar?n az, s?cakl?k ve buharla?man?n fazla oldu?u dönemlerde akarsu ak?m? dü?er. Ya???lar?n fazla oldu?u ve kar erimelerinin görüldü?ü dönemlerde ak?m yükselir.

Akarsu rejimleri dört tiptir: Düzenli Rejim: Ak?m? y?l içerisinde fazla de?i?meyen akarsular?n rejim tipidir. Düzensiz Rejim: Ak?m? y?l içerisinde büyük de?i?meler gösteren akarsular?n rejim tipidir. Karma Rejim: Farkl? iklim bölgelerinden geçen akarsular?n rejim tipidir. Örnek: Nil Nehri Sel Tipi Rejim: ?lkbahar ya???lar? ve kar erimeleri ile bol su ta??yan, yaz aylar?nda ise sular? yok denecek kadar azlan akarsular?n rejim tipidir. Örne?in ülkemizdeki ?ç Anadolu Bölgesi akarsular?.

?klim Bölgelerine Göre Akarsu Rejimleri S?cakl?k-ya??? ko?ullar? ile akarsular?n ta??d?klar? su miktar? ve ak?m düzeni aras?nda s?k? bir ili?ki vard?r. Farkl? iklim bölgelerindeki akarsular?n rejimleri birbirinden farkl? olabilir. Ancak iklim bölgelerinin yüksek ve karl? bölümlerindeki akarsular?n rejimleri benzerdir. Kar erimelerinin oldu?u dönemlerden ak?m yükselir. K?? aylar?nda kar ya????n?n fazla olmas? ak?m?n dü?ük olmas?na neden olur.

Ya?murlu Ekvatoral ?klimde Akarsu Rejimi: Bu iklim tipinde ya???lar bol ve ya??? rejimi düzenli oldu?u için Ekvatoral bölge akarsular? y?l boyunca bol su ta??r. Örnek: Amazon ve Kongo nehirleri. Ya?murlu Okyanusal ?klimde Akarsu Rejimi: Bu iklim tipinde ya???lar?n bol ve düzenli olmas? nedeniyle akarsular y?l boyunca bol su ta??r. Örnek: ?ngiltere’deki Thames Nehri Muson ?kliminde Akarsu Rejimi: Bu iklim tipinde yaz ya???lar? nedeniyle ak?m yükselir. K?? kurakl??? ak?m dü?er. Örne?in Ganj ve ?ndus nehirleri. Akdeniz ?kliminde Akarsu Rejimi: Yaz kurakl???na, s?cakl?k ve buharla?man?n fazlal???na ba?l? olarak yaz aylar?nda ak?m dü?üktür.

21Türkiye Akarsular?n?n Özellikleri Türkiye’nin da?l?k ve engebeli bir ülke olmas? nedeniyle, akarsular?m?z?n boyu genellikle k?sad?r. Ya???l? ve kar erimelerinin oldu?u dönemlerde ta?an, kurak dönemlerde ise kuruyacak derecede sular? azalan akarsular?m?z?n rejimleri düzensizdir. Karadeniz Bölgesi’ndeki akarsular?m?z?n d???ndakiler genellikle bol su ta??mazlar. Akarsular?m?z rejimlerinin düzensiz ve yatak e?imlerinin fazla olmas? nedeniyle ula??ma uygun de?ildir. Türkiye bugünkü görünümünü 3. ve 4. zamandaki orojenik ve epirojenik hareketlerle kazanm??t?r. Bu nedenle akarsular?m?z henüz denge profiline ula?amam??t?r. Ama Türkiye’deki akarsular?n yatak e?imleri ve ak?? h?zlar? fazla oldu?undan hidro-elektrik potansiyelleri yüksektir.

Akarsular?n döküldükleri deniz ya da göl yüzeyine taban seviyesi denir. Deniz yüzeyi ana taban seviyesini olu?turur. Göl yüzeyi ya da kapal? havza yüzeyi yerel taban seviyesi diye adland?r?l?r. Akarsular a??nd?rma ve biriktirmesini taban seviyesine göre yapar. Yata??n? taban seviyesine indirmi? olan akarsular a??nd?rma ve biriktirme faaliyetini dengelemi?tir. A??n?m ve birikimin e?itlendi?i bu profile denge profili denir. Akarsular?n amac? bulunduklar? bölgeyi a??nd?rarak deniz seviyesine yakla?t?rmak di?er bir deyi?le denge profiline ula?makt?r. Akarsuyun a??n?m sürecinde görülen ?ekiller; plato ve peneplendir. Plato, akarsu vadileriyle derince yar?lm?? düz ve geni? düzlüklerdir. Peneplen ise,  geni? arazi bölümlerinin, akarsu a??n?m faaliyetlerinin son döneminde deniz seviyesine yak?n hale indirilmesiyle olu?mu?, az engebeli k?s?mlard?r. Bir akarsuyun denge profiline ula?abilmesi ve arazinin peneplen haline gelebilmesi için tektonik hareketlerin görülmedi?i milyonlarca y?l?n geçmesi gerekmektedir.

?klim de?i?ikliklerinde ve tektonik hareketlere ba?l? olarak deniz seviyesinin alçalmas? ya da yükselmesi taban seviyesinin de?i?mesine neden olur. Taban seviyesinin alçalmas? ya da yükselmesi de akarsuyun denge profilinin bozulmas?na neden olur. Taban seviyesinin alçalmas?, akarsuyun denge profilini bozarak akarsuyun a??nd?rma ve ta??ma gücünün artmas?na neden olur. Bu nedenle akarsu yata??na gömülür. Taban seviyesinin yükselmesi, akarsuyun denge profilini bozarak akarsuyun ta??ma gücünün azalmas?na neden olur. Bu nedenle akarsu menderesler çizerek birikim yapar. Menderes, akarsuyun geni vadi taban? içinde, e?imin azalmas? nedeniyle yapt??? bükümlere denir. D?? güçler içerisinde en geni? alana yay?lm??, nemli bölgelerde ve orta enlemlerde etkili olan en önemli d?? güç akarsulard?r. Akarsular a??nd?rma ve biriktirme yaparak yeryüzünü ?ekillendirir. Akarsu, h?z?n?n ve kütlesinin yapt??? etki le yata?? derine do?ru kazar, yata?? boyunca kopard??? veya eritti?i maddeleri ta??r. Akarsu a??nd?rmas? ile olu?an ?ekiller vadi ve dev kazan?d?r. Akarsular?n a??nd?rmas?nda yatak e?imi temel etkendir. Çünkü yatak e?imi akarsuyun ak?? h?z?n? belirler. Yatak e?iminin fazla oldu?u yukar? bölümlerinde derinlemesine a??nd?rma daha belirgindir.

Vadiler Akarsuyun içinde akt???, kaynaktan a??za do?ru sürekli ini?i bulunan, uzun çukurluklard?r. Akarsular?n a??nd?rma gücüne, zeminin yap?s?na ve a??n?m süresine ba?l? olarak çe?itli vadiler olu?ur. Vadiler tar?m, bahçecilik, ula??m ve yerle?me bak?m?ndan elveri?li alanlard?r.

Vadi ?ekilleri dörde ayr?l?r: Çentik(Kertik) Vadi: Akarsular?n derine a??nd?rmas?yla olu?an V ?ekilli, tabans?z, genç vadilere çentik vadi ya da kertik denir. Türkiye’nin bugünkü görünümünü 3. ve 4. zamanda kazanm?? olmas? nedeniyle, Türkiye akarsular? henüz denge profiline ula?mam??, geç akarsulard?r. Bu nedenle ülkemizde çok say?da çentik(kertik) vadi bulunmaktad?r. Yarma Vad (Bo?az): Akarsuyun, iki düzlük aras?nda bulunan sert kütleyi derinlemesine a??nd?rmas? sonucunda olu?ur. Vadi yamaçlar? dik, taban? dard?r. Akarsuyun yukar? bölümlerinde görülür. Türkiye’de çok say?da yarma vadi (bo?az) bulunur. Karadeniz Bölgesi’nde, Ye?il?rmak üzerinde, ?ahinkaya yarma vadisi, Marmara Bölgesi’nde, Sakarya üzerinde Geyve Bo?az?, Akdeniz Bölgesi’nde Atabey deresi üzerinde Atabey Bo?az? ba?l?ca örnekleridir. Kanyon Vadi: Klaker gibi dirençli ve çatlakl? ta?lar içinde, akarsuyun derinlemesine a??nd?rmas?yla olu?ur. Vadinin yamaç e?imleri çok dik olup, 90 dereceyi bulur. Kanyon vadiler Türkiye’de Toroslar’da yayg?n olarak görülür. Antalya’daki Köprülü Kanyon, ülkemizdeki güzel bir örnektir.

Tabanl? Vadi: Akarsu, yata??n? taban seviyesine yakla?t?r?nca derine a??n?m yava?lar. Yatak e?iminin azalmas? akarsuyun menderesler çizerek yanal a??nd?rma yapmas?na neden olur. Yanal a??nd?rman?n artmas? ile tabanl? vadiler olu?ur.

11

Akarsu Biriktirme ?ekilleri Akarsular a??nd?rd?klar? maddeleri beraberinde ta??r. Yatak e?imleri azald???nda akarsular?n a??nd?rma ve ta??ma gücü de azal?r. Bu nedenle ta??ma güçlerinin azald??? yerde ta??d?klar? maddeleri biriktirirler. Akarsular?n yatak e?imi azald???nda h?zlar?, a??nd?rma ve ta??ma güçleri azal?r. Biriktirmedeki, temel etken yatak e?imin azalmas?d?r. Birikinti Konisi: Yamaçlardan inen akarsular, a??nd?rd?klar? maddeleri e?imin azald??? eteklerde biriktirir. Yar?m koni ?eklindeki bu birikimlere birikinti konisi ad? verilir. Birikinti konileri zamanla geli?erek verimli tar?m alan? durumuna gelebilir. Da? Ete?i Ovas?: Bir da??n yamaçlar?ndan inen akarsular ta??d?klar? maddeleri e?imin azald??? yerde birikinti konileri ?eklinde biriktirirler. Zamanla birikinti konilerinin birle?mesiyle olu?an hafif dalgal? düzlüklere da? ete?i ovas? ad? verilir. Da? ?çi Ovas?: Da?l?k alanlar?n iç k?s?mlar?nda, çevreden gelen akarsular?n ta??d?klar? maddeleri e?imin azald??? yerlerde biriktirmesi ile olu?an ovalard?r. Türkiye gibi engebeli ülkelerde da? içi ovalar? çok görülür. Taban Seviyesi Ovas?: Akarsular?n taban seviyesine ula?t??? yerlerde, e?imin azalmas? nedeniyle ta??d??? maddeleri biriktirmesi ile olu?turdu?u ovalard?r. Bu tür ovalarda akarsular menderesler yaparak akar. Gediz ve Menderes akarsular?n?n a?a?? bölümlerindeki ovalar bu türdendir. Seki(Taraça): Yata??na alüvyonlar?n? yaym?? olan akarsuyun yeniden canlanarak yata??n? kazmas? ve derinle?tirmesi sonucunda olu?an basamaklard?r. Taban seviyesinin alçalmas? nedeniyle, tabanl? bir vadide akan akarsuyun a??nd?rma gücü artar. Yata??n? derine do?ru kazan akarsu vadi taban?na gömülür. Eski vadi tabanlar?n?n yüksekte kalmas? ile olu?an basamaklara seki ya da taraça denir. Kum Adas?(Irmak Adas?): Akarsular?n yatak e?imlerinin azald??? geni? vadi tabanlar?ndan ta??d?klar? maddeleri biriktirmesi ile olu?an ?ekillerdir. Kum adalar? akarsuyun ta??d??? su miktar? ve ak?? h?z?na ba?l? olarak yer de?i?tirirler. Kum adalar? üzerinde yo?un bir bitki örtüsünün bulunmas? kum adalar?n?n yer de?i?tirmedi?ini gösterir. Delta: Akarsular?n denize ula?t?klar? yerlerde ta??d?klar? maddeleri biriktirmesiyle olu?an üçgen biçimli alüvyal ovalard?r. Deltalar, taban seviyesi ovalar?n?n bir çe?ididir. Onlardan ayr?lan yönü biriktirmenin deniz içinde olmas?d?r. Bu nedenle deltan?n olu?abilmesi için; gel-git olay?n?n belirgin olmamas?, k?y?n?n s?? olmas?, k?y?da güçlü bir ak?nt?n?n bulunmamas? ve akarsu a?z?nda e?imin azalmas? gerekir.

6Yeralt? Sular? ve Kaynaklar Yer alt? Suyu Ya??? olarak yeryüzüne dü?en ya da yeryüzünde bulunan sular?n, yerçekimi etkisiyle yerin alt?na s?z?p, orada birikmesiyle olu?an sulard?r. Yer alt? suyunun olu?abilmesi için beslenme ve depolanma ko?ullar?n?n uygun olmas? gerekir. Yer alt? suyunun beslenmesini etkileyen en önemli etmen ya???lard?r. Depolama ko?ullar? ise yüzeyin e?imine, bitki örtüsüne ve yüzeyin geçirimlik özelli?ine ba?l?d?r. Bol ya???l? ve zemini geçirimli ta?lardan olu?an alanlarda yer alt? suyu fazlad?r. Az ya??? alan, e?imi fazla ve geçirimsiz zeminlerde ise, yer alt? suyunun olu?umu zordur. Kum, çak?l, kumta?? konglomera, kalker, volkanik tüfler, alüvyonlar, geçirimli zeminleri olu?turur. Bu nedenle alüvyal ovalar ve karstik yöreler yer alt? suyu bak?m?ndan zengin alanlard?r. Kil, marn, ?ist, granit gibi ta?lar ise geçirimsizdir. Yer alt? suyu olu?umunu engeller. Yeralt?nda biriken sular taban suyu, artezyen ve karstik yeralt? suyu olarak bulunur.

Taban Suyu: Altta geçirimsiz bir tabaka ile s?n?rland?r?lan, geçirimli tabaka içindeki sulard?r. Bu sular genellikle yüzeye yak?nd?r. Marmara Bölgesi’ndeki ovalar, Ege Bölgesi’ndeki çöküntü ovalar?, Mu?, Erzurum ve Pasinler ovalar?ndaki yer alt? sular? bu gruba girer. Artezyen: Bu tür sular bas?nçl? yeralt? sular?d?r. ?ki geçirimsiz tabaka aras?ndaki geçirimli tabaka içinde bulunan sulard?r. Tekne biçimli ovalar ve vadi tabanlar?nda bu tür sular bulunmaktad?r. ?ç Anadolu Bölgesi artezyen sular? bak?m?ndan zengindir. Karstik Yeralt? Suyu: Karstik yörelerdeki kal?n kalker tabakalar aras?ndaki çatlak ve bo?luklarda biriken yer alt? sular?d?r. En önemli özelli?i birbirinden ba??ms?z taban sular? olu?turmas?d?r. Karstik alanlar?n geni? yer kaplad??? Akdeniz Bölgesi karstik yeralt? sular? bak?m?ndan zengindir.

Kaynak Yeralt? sular?n?n kendili?inden yeryüzüne ç?kt??? yere kaynak denir. Türkiye’de kaynaklara p?nar, e?me, bulak ve göze gibi adlar da verilir. Kaynaklar, yer alt? suyunun bulunu? biçimine, yüzeye ç?kt??? yere ve sular?n s?cakl???na göre grupland?r?labilir. Sular?n?n s?cakl???na göre kaynaklar, so?uk ve s?cak su kaynaklar? olarak iki gruba ayr?l?r :

So?uk Su Kaynaklar?: Ya??? sular?n?n yeralt?nda birikerek yüzeye ç?kmas? sonucunda olu?urlar. Genellikle yüzeye yak?n olduklar? için d?? ko?ullardan daha çok etkilenirler. Bu nedenle sular? so?uktur. So?uk su kaynaklar? yeralt?nda bulunu? biçimine ve yüzeye ç?kt??? yere göre üç gruba ayr?l?r : Tabaka Kayna??: Geçirimli tabakalar?n topo?rafya yüzeyi ile kesi?tikleri yerden sular?n yüzeye ç?kmas?yla olu?an kaynaklara tabaka kayna?? denir. Vadi Kayna??: Yeralt?na s?zan sular?n bulundu?u tabakan?n bir vadi taraf?ndan kesilmesi ile olu?an kaynakt?r. Genellikle vadi yamaçlar?nda görülür. Karstik Kaynak(Voklüz): Kal?n kalker tabakalar? aras?ndaki bo?luklar? doldurmu? olan yer alt? sular?n?n yüzeye ç?kt??? kaynakt?r. Bol miktarda kireç içeren bu kaynaklar?n sular? genellikle sürekli de?ildir. Ya???larla beslendikleri için karstik kaynaklar?n sular? so?uktur. Toroslar üzerindeki ?ekerp?nar? en tan?nm?? karstik kaynak örneklerinden biridir.

S?cak Su Kaynaklar?: Yerkabu?undaki fay hatlar? üzerinde bulunan kaynaklard?r. Fay kaynaklar? da denir. Sular? yerin derinliklerinden geldi?i için s?cakt?r ve d?? ko?ullardan etkilenmez. Sular geçtikleri ta? ve tabakalardaki çe?itli mineralleri eriterek bünyelerine ald?klar? için mineral bak?m?ndan zengindir. Bu tür kaynaklara; kapl?ca, ?l?ca, içme gibi adlar verilir. S?cak su kaynaklar?n?n özel bir türüne gayzer denir. Bunlar, volkanik yörelerde yeralt?ndaki s?cak suyun belirli aral?klarla f??k?rmas? ile olu?an kaynaklard?r. Yerin derinliklerinde bulunan sular?n s?cakl??? y?l içinde fazla bir de?i?me göstermez. Fay kaynaklar? volkanik ve k?r?kl? bölgelerde görülür. Türkiye kapl?ca ve ?l?ca bak?m?ndan zengin bir ülkedir. Bursa, ?negöl, Yalova, Bolu, Haymana, K?z?lcahamam, Sar?kaya, Erzurum, Sivas Bal?kl? Çermik, Afyon, Kütahya, Denizli çevresindeki kapl?ca ve ?l?calar en ünlüleridir.

5Karstik ?ekiller Ya???lar ve yer alt? sular?, kalker, jips, kayatuzu, dolomit gibi eriyebilen, k?r?k ve çatlaklar?n çok oldu?u ta?lar?n bulundu?u yerlerde, kimyasal a??n?ma neden olurlar. Kimyasal a??n?m sonunda olu?an ?ekillere karstik ?ekiller denir. Ya???lar?n ve yeralt? sular?n?n olu?turdu?u karstik a??n?m ?ekillerinin a??n?m ?ekillerinin büyüklükleri de?i?kendir.

Karstik a??n?m ?ekilleri ?unlard?r: Lapya: Kalkerli yamaçlarda ya?mur ve kar sular?n?n yüzeyi eriterek açt?klar? küçük oluklard?r. Olu?an çukurluklar keskin s?rtlarda yan yana s?raland???ndan yüzey pürüzlüdür. Büyüklükleri birkaç cm ile birkaç metre aras?nda de?i?ir. Dolin: Kalker platolar üzerinde görülen, oval ?ekilli erime çukurluklar?d?r. Genellikle derinlikleri az, geni?likleri fazlad?r. Türkiye’de özellikle Toroslar’da dolinler yayg?n olarak görülür. Halk aras?nda kokurdan, koyak, tava gibi adlar verilir. Dolinler olu?um ?ekillerine göre iki gruba ayr?l?r : Erime Dolini: Kalker yüzeyler üzerinde, ya??? sular?n?n eritmesiyle olu?an karstik ?ekildir. Erime dolinlerinin taban?nda yüzey sular?n?n derine do?ru sozd??? çatlak ve delikler bulunur. Dolin tabanlar?nda erimeden geriye kalan killi materyalin birikmesiyle olu?an terra rossa topraklar? bulunur. Çökme Dolini: Yeralt?nda bulunan ma?ara sistemlerinin tavanlar?n?n incelerek çökmesi ile olu?an karstik ?ekillerdir. Çökme dolinleri, derinliklerinin fazla olu?u, yamaçlar?n?n e?imli olu?u ve tabanlar?ndaki iri bloklar halinde maddeler bulunmas? nedeniyle erime dolinlerinden kolayca ay?rtedilirler. Uvala: Geni?leyip, derinle?en dolinlerin birle?mesiyle olu?an, dolinlerden daha büyük çukurluklard?r. Uvalar?n düzensiz ?ekle sahip olmas? ve tabanlar?ndaki erimeden geriye kalan kalker ç?k?nt?lar? dolinlerden kolayca ay?rtedilmesini sa?lar. Obruk: Baca veya kuyu ?eklinde, keskin kö?eli, derin çukurluklara obruk denir. Derinli?i 250-300 m’yi bulabilen obruklar?n baz?lar?n?n taban?nda göl bulunur. Türkiye’de ?ç Anadolu’nun güneyinde ve Toroslar’da yayg?n olarak obruklar görülür. ?çel’deki Cennet-Cehennem ma?aralar? ve Konya’daki K?zören obru?u ülkemizdeki en güzel örneklerdir. Polye: Karstik yörelerdeki geni?li?i birkaç kilometre olan, uzunlu?u 20-30 kilometreyi bulan, hatta geçebilen ova görünümlü büyük karstik çukurlara polye denir. Türkiye’de özellikle Toroslar’da polyeler yayg?nd?r. Örne?in; Akdeniz Bölgesi’ndeki Ketsel, Elmal? ve Akseki ovas? birer polyedir. Ma?ara: Kalkerli arazilerde çatlaklar boyunca yeralt?na s?zan sular?n olu?turdu?u büyük bo?luklara ma?ara denir. Damlata?, Narl?kuyu, Düden, ?nsuyu, K?z?lin ma?aralar? en ünlüleridir. Düden: Kalkerli arazide erime ile olu?an daire biçimli kapal? çukurluklara düden denir. Düdenler yer alt? sular?n? birbirine ba?layan kanallard?r. Düdenlere halk aras?nda su ç?kan, su batan gibi adlar da verilir. Kör(Ç?kmaz) Vadi: Karstik yörelerdeki akarsular bir düdende kaybolarak ak???n? yeralt?nda sürdürür. Bu akarsular?n yeryüzünde süreklilik göstermeyen vadilerine kör(ç?kmaz) vadi denir.

Karstik Birikim ?ekilleri Kimyasal birikim ?ekilleri, kalsiyum karbonatça zengin sular?n içindeki karbondioksit gaz?n?n uçmas? ve kalsiyum oksidin(kirecin) tortulanmas?yla olu?ur. Karstik birikim ?ekilleri sark?t, dikit ve travertendir. Sark?t-Dikit: Kalsiyum karbonatça zengin sular?n ma?ara tavan?ndan s?zarak içindeki kirecin tavanda birikmesi ile sark?tlar, damlayarak taban?nda birikmesi ile dikitler olu?ur. Karstik alanlardaki ma?aralarda görülen bu ?ekillerin en güzel örnekleri Damlata? Ma?aras?’nda bulunmaktad?r. Traverten: Genellikle s?cak su kaynaklar?n?n yak?n?nda ve kalsiyum karbonatl? sular?n yay?larak akt??? alanlarda, kirecin çökelmesi ile olu?an basamaklard?r. En güzel örnekleri Denizli-Pamukkale’dedir.