Barajlarda Elektrik Üretimi Nasıl Yapılır?

0
62

Geçmi?ten bugüne bak?ld???nda bulunan icatlar insano?lunun ya?am?n? kolayla?t?rarak hayat? daha kolay k?lmay? ba?arm??t?r. Böyle bir fonksiyonu olan icatlar?n en önemlilerinden birisi ise hiç ?üphesiz elektriktir. Günümüzde çal??an neredeyse her ?eyin elektrikle çal??t??? dü?ünüldü?ünde, bu durumun ne kadar do?ru oldu?u ortaya ç?kacakt?r.

Tarihte elektrik enerjisi ke?fedildikten sonra, bu enerji türünü üretebilmek için çok farkl? yöntemler kullan?lm??t?r. Bu yöntemlerden en fazla kullan?lan? ise, barajlard?r. Akarsular?n elektrik üretimi için kullan?lmas? gereklili?i fikri, 20.yüzy?l?n hemen ba?lar?nda ortaya at?lm?? ve bu fikir dünya çap?nda uygulan?r olmu?tur. Barajlar, hidroelektrik santrallerin içerisinde en önemli ve en yayg?n bir biçimde kullan?lan tesislerdir. Genel olarak bak?ld???nda barajlar 4 ana bölümden olu?ur. Bu bölümler, baraj?n yap?s?, elektrik hatt?, jeneratör ve türbindir. Baraj kurulmas? için öncelikle akarsu önüne bir setin çekilmesi gereklidir. Çekilen set sayesinde akan su birikir ve yükselir. Bu sayede, akarsuyun sular? akarsu yata?? boyunca hareket edemez ve sular baraj alan?nda birikerek yükselmi? olur.

Barajlar?n bulundu?u bölgelerde baraj gölünün olu?mas?na da neden olmaktad?r.Çünkü, barajlar?n kurulumu her zaman akarsular?n yataklar? üstüne olur ve su geçi?i böylece engellenir. Su birikir ve göl meydana gelir. Yani her baraj asl?nda bir baraj gölünü ifade eder. Barajlarda yer alan duvarlar?n göle bakan k?sm?nda delikler bulunmaktad?r. Bu delikler duvarda alt k?s?mdan ba?lar ve yukar?ya do?ru da devam eder. Bu deliklerin kullan?m amac? ise, istendi?i takdirde sular?n di?er tarafa geçi?inin sa?lanmas?d?r.

Bu durum, ayn? zamanda gölün seviyesinin de azalmas?na neden olur. Su geçi?ini sa?layan bu delikler aç?l?r ve kapan?r ?ekildedir. Bu deliklerin yap?l?? amac? ise, göl seviyesini azaltmada kullanmak de?ildir. Deliklerin yap?lma amac?, suyun kar?? tarafa geçi?i s?ras?nda suyun türbinin pervanelerini döndürmesi ve bu yolla elektrik enerjisinin üretilmesidir. Barajlarda bulunan bu kapaklar her zaman elektrik üretme amac?yla aç?lmaz. E?er barak gölünün su seviyesi tehlikeli durumlara gelirse kapaklar aç?l?r ve su seviyesinin dü?mesi sa?lan?r.

Barajlarda bulunan türbinler, tonlarca a??rl?ktad?r. Türbin ise, ak??kan bir ?eyin enerjisini i?e çevirmede kullan?lan alete denmektedir. Tonlarca a??rl?kta olan bu türbinler, su kanallar? aç?l?nca a?a??ya do?ru akmakta olan sular?n etkisiyle dönmeye ba?lar. Bu dönme, barajlarda elektrik enerjisinin üretilmesini sa?layan etkendir. A?a??ya do?ru sal?verilen suyun muhte?em kuvveti, tonlarca a??rl?ktaki bu türbinleri döndürerek enerji üretilmi? olur. Türbinlerin fonksiyonu incelendi?inde, bu alete barajlar?n yel de?irmeni yak??t?rmas? da yap?lmaktad?r. Arada bulunan fark ise, birisi suyu kullanarak enerji üretirken, di?eri ise rüzgar sayesinde elektrik üretir.

Her iki kullan?mda da çal??ma prensipleri ayn?d?r. Baraj gölünde birikmi? olan su, potansiyel bir enerjiye sahiptir. Seviyenin yükselmesi, paralel olarak potansiyel enerjinin de artmas?na neden olur. Baraj kapaklar? aç?l?r ve biriken su duvarlardan a?a?? do?ru iner. Bu ini?te su, potansiyel enerjiden kinetik enerjiye dönü?mektedir. Türbinlerin dönmeye ba?lamas?yla da, kinetik enerji mekanik enerjiye dönü?mü? olur.

Ortaya ç?kan mekanik enerji, ?aft sayesinde jeneratöre ba?lanm?? olan türbinin, jeneratörün içerisinde bulunan elektrom?knat?slar? döndürme i?lemiyle birlikte elektrik enerjisine dönü?ür. Barajlardan elektrik üretiminin temel mant??? bu ?ekildedir.