Hortum Nedir? Nasıl Oluşur?

0
89

Dünya üzerinde çok çe?itli hava olaylar? bulunmaktad?r. Bu hava olaylar?ndan baz?lar? ise, olu?tu?unda do?al afet durumuna gelebilen olaylard?r. Hortum da, bu do?al afetlerden birisidir.

Hortum olu?tu?unda gücü sayesinde çevreye birçok zarar? dokunur. Öncelikle bir rüzgar türüdür ve rüzgarlar yüksek bas?nçtan alçak bas?nca do?ru olu?maktad?r. Hortum, gökyüzünün derinliklerinde meydana gelir ve yeryüzüne do?ru spiral ?eklinde iner.

Havada olu?an su buhar? di?er bilinen ad?yla bulutlar?n, çok farkl? çe?itleri bulunmaktad?r. Kümülüs de, bu çe?itlerin aras?nda yer almakla birlikte bu bulut türü hortum rüzgar türüyle ili?kilidir. Hortum olu?tu?u zaman bir felakete dönü?ür ve birçok yap?ya zarar verebilecek kadar sert eser. Genellikle hortumlar kara üzerinde olu?urlar fakat baz? durumlarda göl ya da deniz üzerinde de olu?abilmektedirler. Bu durumlarda su hortumlar? meydana gelir ve bu bölgelere yak?n kesimlerde tehlike arz edebilir.

Hortumlar, ?iddetlerinde ve büyüklüklerine göre derecelendirilir. Bu derecelendirmeler F1 ve F5 aras?nda yap?l?r. ?iddetli hortumlar çok k?sa bir süre içerisinde büyük bir ?ehri y?karak ?ehirden eser b?rakmayabilir. En ?iddetli hortumlar F5 ile derecelendirilirler ve bu derecedeki hortum tam bir do?al afet niteli?i ta??r. Amerika’n?n Oklama Eyaletinde böyle bir hortum meydana gelmi?tir. F5 derecesinde olan bu hortumun çap? bu eyalette tam tam?na 1,5 kilometreyi bulmu?tur. Bu rakam, bir hortum için devasa bir rakamd?r.

Hortumlar?n meydana gelmesine “kümülüs” ad? verilen bulutlar neden olmaktad?r. Bu bulutlar kabar?k bir ?ekilde durulur ve halk aras?nda ?ekil olarak karnabahara da benzetilmektedir. Üst k?s?mdaki kümülüs bulutu, kubbele?ir ve alt k?s?mda bulunan ve art?k olan bulutlarla etkile?ime girer. Bu etkile?im sonucunda ise, gökyüzünden yeryüzüne inen spiral bir rüzgar?n esmesi olu?ur. Bu rüzgar?n ismi ise, hortumdur. Hortumlar kara ile bulu?tuklar?nda etkileri çok daha ?iddetli olmaktad?r. Öyle ki bu rüzgar türünün h?z? birkaç yüz kilometreyi bulabilmektedir. Hortumlar önlerinde bulunan her ?eyi devirir ve içine alarak gökyüzüne do?ru çekmeye ba?lar.

Bilim adamlar bu konuda hortumun uydu foto?raflar?n? inceleyerek çok çe?itli modellemeler yapmaktad?r. Tarihsel süreç içerisinde bilimsel olarak hortumun nas?l meydana geldi?iyle ilgili ilk teori, Alman bir meteorolog taraf?ndan ortaya at?lm??t?r. ?smi Wegener olan meteorolog taraf?ndan ortaya at?lm?? bu ilk teori, o kadar ba?ar?l? olmu?tur ki günümüzde kesinle?en bilgileri o dönemde saptad??? anla??lm??t?r. Hortumun h?z? konusunda da oldukça fazla ara?t?rmalar yap?lmaktad?r. Hortumlar?n geli?im h?z? ile ilgili baz? tahminler yap?l?r fakat hiç de hesapta olmayan bir h?zda hortum geli?ebilmektedir.

Bu durum da, hortum felaketinin önlenebilmesini oldukça güç bir durum k?lar. Yani hortumlar hiç beklenmedik anlarda çok ani felaketlere neden olabilmektedirler. Ayn? zamanda hortumlar?n ?iddetleri hortumun meydana gelmesinde etkin bir pay? bulunan kümülüs bulutlar?na ba?l?d?r. Kümülüs bulutlar?n?n yo?unlu?u nedeniyle, yakla?an hortum felaketleri tam olarak kestirilememektedir.