Erozyon Nedir? Nasıl Oluşur?

0
22

Topra??n akarsular, sel sular? ve rüzgarlar gibi d?? kuvvetlerin etkisiyle a??nd?r?l?p ta??nmas? ve sürüklenmesi olay?na erozyon denir.
Yeryüzünde bitki örtüsü ve su ak??? ile toprak örtüsü aras?nda do?al bir denge vard?r. Bu do?al denge içerisinde, yer yüzünün d?? kuvvetler taraf?ndan a??nd?r?lmas?na do?al erozyon denir.

Do?al erozyon insanlar ve çevre için zararl? de?ildir. Çünkü do?al erozyonla çok yava? olarak üstten a??nan topra??n yerine alttan yeni toprak olu?maktad?r. Onun için toprak örtüsü yenilenerek yerinde kalmaktad?r. Ancak bitki örtüsünün tahribi gibi insanlar?n olumsuz giri?imleri sonucu do?al denge bozulur. Böylece erozyon h?zlan?r. Bu olay sonunda toprak örtüsü h?zla incelir, zamanla yok olur. Kayalar yüzeye ç?kar. Ülkemiz dünyada erozyonun en çok görüldü?ü ülkelerden biridir. Topraklar?m?z?n en az yar?s? çe?itli derecelerde erozyona u?ram??t?r. Türkiye’de görülen erozyon Kuzey Amerika’dan 6, Avrupa’dan 17 kat daha fazlad?r.

Türkiye’de Erozyonu Olu?turan Ba?l?ca Etkenler

a) Arazinin Çok Engebeli ve E?imli Olmas?
E?imin fazla olmas? sa?anak ya???lar?n bu tür arazileri kolayca süpürmesine neden olur.

b) Bitki Örtüsünün Tahrip Edilmesi
Ormanlar?n bilinçsizce kesilmesi ve orman yang?nlar? özellikle e?imli arazilerin ç?plak kalmas?na neden olur. Ayr?ca mera ve otlaklar?n a??r? otlat?lmas?, otlaklar?n dengesini bozar.

c) ?klimin Etkisi
Ülkemizde özellikle iç bölgelerde meydana gelen sa?anak ya?murlar ve bunlar?n sonucunda olu?an seller, bitki örtüsünün zay?f oldu?u alanlarda topraklar?n süpürülmesine neden olmaktad?r. Dere yataklar?n?n ?slah edilmemesi ve sel ta?k?nlar? toprak erozyonunu art?r?c? etkenlerdendir.

d) Topra??n ve Ana Kayan?n Etkisi
Anakayan?n fiziksel ve kimyasal özellikleri a??nma üzerinde etkilidir. Bitki örtüsünden yoksun kumlu, killi araziler yüzey sular? taraf?ndan kolayca a??nd?r?larak ?ekillendirilir.

e) Arazinin Yanl?? Kullan?m?
Ormanlar?n tahrip edilerek tar?m alanlar?na dönü?türülmesi, bozk?r, çay?r, ormanl?k alanlardaki otlaklar?n hayvanlara otlat?lmas?, an?z örtüsünün yak?lmas? ve arazinin e?im yönünde i?lenmesi gibi faktörler arazinin do?al dengesini bozmaktad?r. Bu tür olaylar erozyonu art?rmaktad?r.

Rüzgarlar ya????n fazla oldu?u Do?u Karadeniz’in k?y? kesimleri hariç bir çok bölgede erozyona neden olur. Bu yerlerin ba??nda Konya-Karap?nar çevresi gibi hem bitki örtüsünün zay?f, hem de kurakl???n belirgin oldu?u yöreler gelir.

Türkiye’de Erozyonun Ortaya Ç?kard??? Ba?l?ca Sorunlar
• Topra??n üstteki verimli k?sm?n?n sel sular?yla süpürülüp gitmesiyle tar?msal verim azalmaktad?r.
• Erozyon sonucu, topraklar?n bir k?sm? denizlere, göllere ve barajlara ta??nmaktad?r. Bunun sonucunda da barajlar k?sa sürede toprakla dolmaktad?r.
• Erozyonla topraklar?n ta??nd??? yerlerde verimsiz olan ta?l?k ve kayal?k araziler ortaya ç?kmaktad?r.
• Erozyonun günümüzdeki h?z?yla devam etmesi halinde yak?n gelecekte ülkemiz çölle?me sorunuyla kar?? kar??ya kalacakt?r.

Toprak Erozyonundan Korunma Yollar?
• Bitki örtüsü korunmal?, ç?plak araziler a?açland?r?lmal?d?r.
• Tarla açma gibi nedenlerle ormanlar tahrip edilmemelidir.
• Nadas alanlar? azalt?lmal?, nöbetle?e ekim yayg?nla?t?rmal?d?r.
• Meralar?n ve otlaklar?n a??r? otlat?lmas? önlenmelidir.
• Barajlar?n ve göllerin su toplama alanlar? a?açland?r?lmal?d?r.
• Mera hayvanc?l??? yerine ah?r hayvanc?l??? geli?tirilmelidir.
• Araziler e?im do?rultusunda de?il, e?ime dik olarak sürülmelidir.
• Rüzgarlar?n etkili oldu?u alanlara rüzgar?n h?z?n? kesecek engeller yap?lmal?d?r.
• E?imli araziler a??r? i?lenmemelidir.
• E?imli araziler taraçaland?r?lmal?d?r.
• Ürünler hasat edildikten sonra an?z örtüsü yak?lmamal?d?r.
• Akarsu yataklar? ?slah edilmelidir.
• Erozyonla mücadele ile ilgili olarak halk e?itilmelidir.