Fatih Sultan Mehmet Kimdir ?

0
79

Fatih Sultan Mehmed 29 Mart 1432’de Edirne’de do?du. Babas? Sultan ?kinci Murad, annesi Huma Hatun’dur. Fatih Sultan Mehmed, uzun boylu, dolgun yanakl?, k?vr?k burunlu, adaleli ve kuvvetli bir padi?aht?.

Devrinin en büyük ulemalar?ndan birisiydi ve yedi yabanc? dil bilirdi. Alim, ?air ve sanatkarlar? s?k s?k toplar ve onlarla sohbet etmekten çok ho?lan?rd?. ?lginç ve bilinmedik konular hakk?nda makaleler yazd?r?r ve bunlar? incelerdi. Hocal???n? da yapm?? olan Ak?emseddin, Fatih Sultan Mehmed’in en çok de?er verdi?i alimlerden biridir. Fatih Sultan Mehmed, gayet so?ukkanl? ve cesurdu. E?siz bir komutan ve idareciydi. Yapaca?? i?lerle ilgili olarak en yak?nlar?na bile hiçbir ?ey söylemezdi. Fatih Sultan Mehmed okumay? çok severdi. Farsça ve Arapça’ya çevrilmi? olan felsefi eserler okurdu. 1466 y?l?nda Batlamyos Haritas?n? yeniden tercüme ettirip, haritadaki adlar? Arap harfleriyle yazd?rd?. Bilimsel sorunlarda, hangi din ve mezhebe mensup olursa olsun bilginleri korur onlara eserler yazd?r?rd?. Bilime büyük önem veren Fatih Sultan Mehmed yabanc? ülkelerdeki büyük bilginleri ?stanbul’a getirtirdi. Nitekim Astronomi bilgini Ali Ku?çu kendi döneminde ?stanbul’a geldi. Ünlü Ressam Bellini’yi de ?stanbul’a davet ederek kendi resmini yapt?rd?. ?air ve aç?k görü?lüydü. Fatih Sultan Mehmed 1481 y?l?na kadar hükümdarl?k yapt? ve bizzat 25 sefere kat?ld?. Azim ve irade sahibiydi. Temkinli ve verdi?i kararlar? kesinlikle uygulayan bir ki?ili?i vard?. Devlet yönetiminde oldukça sertti. Sava?larda çok cesur olur, bozgunu önlemek için ileri at?larak askerleri sava?a te?vik ederdi.

20 ya??nda Osmanl? padi?ah? olan Sultan ?kinci Mehmed, ?stanbul’u fethedip 1100 y?ll?k Do?u Roma ?mparatorlu?unu ortadan kald?rarak Fatih ünvan?n? ald?. Hz.Muhammed’in (S.A.V) hadisi ?erifinde müjdeledi?i ?stanbul’un fethini gerçekle?tiren büyük komutan olmay? da ba?aran Fatih Sultan Mehmed, yüksek yetene?i ve dehas?yla dost ve dü?manlar?na gücünü kabul ettirmi? bir Türk hükümdar?yd?. Orta Ça?’? kapat?p, Yeniça?’? açan Cihan ?mparatoru Fatih Sultan Mehmed, Nikris hastal???ndan dolay? 3 May?s 1481 günü Maltepe’de vefat etti ve Fatih Camii’nin yan?ndaki Fatih Türbesi’ne defnedildi.


?STANBUL’UN FETH? Fatih Sultan Mehmed padi?ah, olduktan sonra ilk i? olarak, devaml? ayaklanma ç?karan Karamano?lu Beyli?ine kar?? sefere ç?kt?. Karamano?lu ?brahim Bey af diledi. Fatih ?stanbul’un fethini dü?ündü?ü için onu ba???lad?. Fatih Sultan Mehmed, büyük gayesini gerçekle?tirmek için, Macarlara, S?rplara ve Bizansl?lara kar?? yumu?ak davran?yordu. Amac? Haçl?lar?n birle?mesini önlemek, onlar? tahrik etmemek ve zaman kazanmakt?. Bin y?ll?k tarihinin sonuna gelmi? olan Bizans küçüle küçüle sadece ?stanbul ?ehrinin s?n?rlar? içinde hüküm süren bir devlet durumuna dü?mü?tü. Ancak buna ra?men Bizans’?n varl???, Balkanlardaki Türk hakimiyeti aç?s?ndan tehlikeli oluyordu. Bizans ?mparatorlar?, Anadolu’daki çe?itli siyasi güçleri de Osmanl? aleyhine k??k?rtmaktan geri kalm?yorlard?. Hatta zaman zaman Osmanl? ?ehzadeleri aras?ndaki taht kavgalar?na kar???p devletin iç düzenini bozuyorlard?. ?stanbul’un Osmanl? Devleti’nin hakimiyeti alt?nda girmesi, ticari ve kültürel yönden önemli bir avantaj?n daha ele geçirilmesi demekti. Bo?azlar tam anlam?yla kontrol alt?na al?nacak ve bu sayede, Karadeniz ticaret yollar? ele geçirilmi? olacakt?. Karamano?ullar? meselesini çözen Fatih Sultan Mehmed, ?stanbul’un fethi için gerekli haz?rl?klara ba?lad?. Devrin mühendislerinden Musluhiddin, Saruca Sekban ile Osmanl?lara s???nan Macar Urban Edirne’de top dökümü i?iyle görevlendirildi. “?ahi” ad? verilen bu toplar?n yan?nda, tekerlekli kuleler ve a??rtma güllelerin üretilmesi (havan topu) yap?lan haz?rl?klar aras?ndayd?. Yapt?r?lan bu büyük toplar ?stanbul’un fethedilmesinde önemli rol oynad?. Y?ld?r?m Bayezid’in ?stanbul ku?atmas? s?ras?nda yapt?rd??? Anadolu Hisar?n?n kar??s?na, Rumeli Hisar? (Bo?azkesen) in?a edildi. Bu sayede Bo?azlar’?n kontrolü sa?lanacak, deniz yoluyla gelebilecek yard?mlara kar?? tedbir al?nm?? olacakt?. 400 parçadan olu?an bir donanma in?a edildi. Turhan Bey komutas?ndaki bir Osmanl? donanmas? Mora’ya gönderildi ve ?stanbul’a yard?m gelmesi engellendi. Eflak ve S?rbistan ile var olan bar?? antla?malar? yenilendi. Macarlarla da üç y?ll?k bir antla?ma yap?ld?. Osmanl?lar?n bu haz?rl?klar? kar??s?nda, Bizansl?lar da bo? durmuyordu. Surlar sa?lamla?t?r?l?yor ve ?ehre yiyecek depolan?yordu. Ayr?ca Bizans ?mparatoru Konstantin, Haliç’e bir zincir gerdirerek, buradan gelecek tehlikeyi önlemeye çal??t?. Ayn? zamanda Haçl? dünyas?ndan yard?m isteniyor, Papa ise yapaca?? yard?m kar??s?nda Katolik ve Ortodoks kiliselerinin birle?tirilmesini istiyordu. Ancak Katoliklerden nefret eden Ortodoks Rumlar, Roma kilisesine ba?lanmak istemiyor, “?stanbul’da Kardinal Külah? görmektense, Türk sar??? görmeye raz?y?z” diyorlard?. Fatih Sultan Mehmed, haz?rl?klar tamamland?ktan sonra, Bizans ?mparatoru Konstantin’e bir elçi göndererek, kan dökülmeden ?ehrin teslim edilmesini istedi. Fakat ?mparatordan gelen sava?a haz?r?z mesaj? üzerine, ?stanbul’un kara surlar? önüne gelen Osmanl? ordusu, 6 Nisan 1453’de ku?atmay? ba?latt?. Osmanl? donanmas? ise Haliç’in giri?inde ve Sarayburnu önünde demirlemi?ti. Ordu; merkez, sa? ve sol olarak üç k?sma ayr?ld?. 19 Nisan’da yap?lan ilk sald?r?da, tekerlekli kuleler kullan?ld? ve bu sald?r? ile Topkap? surlar?ndan burçlara kadar yana??ld?. Osmanl? Ordusundaki er say?s? 150.000 ile 200.000 aras?ndayd?. Bu kuvvetlere Rumeli ve Anadolu beylerine ba?l? çe?itli kuvvetler de kat?lm??t?. Çok ?iddetli çarp??malar oluyor, Bizansl?lar ?ehri koruyan surlar?n zarar gören bölümlerini hemen tamir ediyorlard?. Venedik ve Cenevizliler de donanmalar?yla Bizans’a yard?m ediyorlard?. Fatih Sultan Mehmed Osmanl? donanmas?n?n ku?atma s?ras?nda yeterince kullan?lamad???n? ve bu yüzden ku?atman?n uzad???n? dü?ünüyordu. ?stanbul’un Haliç taraf?ndaki surlar?n?n zay?f oldu?u biliniyordu. Bizans bu bölgeye zinciri bu nedenle germi?ti. Yüksekten at?lan ta? gülleler Bizans donanmas?ndan baz? gemileri bat?rm??t? fakat bir k?s?m donanman?n Haliç’e indirilmesi kesin olarak gerekliydi. Fatih Sultan Mehmed, ?stanbul’un fethedilmesini kolayla?t?racak önemli karar?n? verdi. Osmanl? donanmas?na ait baz? gemiler karadan çekilerek Haliç’e indirilecekti. Tophane önündeki k?y?dan ba?lay?p Kas?mpa?a’ya kadar ula?an bir güzergah üzerine k?zaklar yerle?tirildi. Gemilerin, k?zaklar?n üzerinden kayd?r?labilmesi için, Galata Cenevizlilerinden zeytinya??, sade ya? ve domuz ya?? al?narak k?zaklar ya?land?. 21-22 Nisan gecesi 67(yada 72) parça gemi düzeltilmi? yoldan Haliç’e indirildi. Haliç’teki Türk donanmas?na ait toplar, surlar? dövmeye ba?lad?. Ciddi çarp??malar cereyan etti. Bundan sonraki günlerde top sava??, ok, tüfek at??lar?, la??m kazmalar, büyük ve hareketli sava? kulelerinin surlara sald?r?lar? devam etti. Ku?atman?n uzun sürmesi ve kesin ba?ar?ya ula??lamamas? askerler aras?nda endi?e yaratt?. Ancak, ?stanbul’u her ne ?artta olursa olsun almaya kararl? olan Fatih Sultan Mehmed kumandanlar?n ve alimlerin de bulundu?u bir toplant? düzenledi. Cesaretlendirici bir konu?ma yapt?ktan sonra, 29 May?s’ta genel sald?r?n?n yap?laca??na dair karar?n? aç?klad?. Çarp??malar s?ras?nda Bizans’? koruyan surlar üzerinde kapat?lmas? mümkün olmayan gedikler aç?lmaya ba?lam??t?. Surlar içerisine küçük s?zmalar oluyor, ancak geri püskürtülüyordu. ?lk defa Ulubatl? Hasan ve arkada?lar?n?n ?ehit olmak pahas?na tutunmay? ba?ard?klar? ?stanbul surlar?, art?k direnemiyordu. 53 gün süren ve 19 Nisan, 6 May?s, 12 May?s ve 29 May?s’ta yap?lan dört büyük sald?r?dan sonra Do?u Roma ?mparatorlu?u’nun 1125 y?ll?k ba?kenti olan ?stanbul, 29 May?s 1453 sal? günü fethedildi. ?stanbul’un fethi, çok önemli sonuçlar? da beraberinde getirdi. Fatih Sultan Mehmed, ?stanbul’un fethinden sonra bat?daki hakimiyeti peki?tirmek, s?n?rlar? geni?letmek, ?slam’? en uzak yerlere kadar yaymak ve H?ristiyan birli?ini bozmak amac?yla Avrupa üzerine bir çok seferler düzenledi. S?rbistan (1454,1459), Mora (1460), Eflak (1462), Bo?dan (1476), Bosna-Hersek, Arnavutluk, Venedik (1463-1479), ?talya (1480) ve Macaristan seferleriyle Osmanl? ?mparatorlu?u Avrupa’daki hakimiyetini peki?tirdi. S?rbistan Krall??? tamamen ortadan kald?r?l?p Osmanl? sanca?? haline getirildi, Mora tamamen fethedildi, Eflak Osmanl? eyaleti yap?ld?, Bosna tekrar Osmanl? hakimiyetine al?nd?, Arnavutluk ele geçirildi. 16 y?l süren Osmanl?-Venedik Deniz Sava?lar? sonunda Venedik bar?? imzalamay? kabul etti. ?talya’ya yap?lan sefer s?ras?nda Roma’n?n fethi aç?s?ndan çok önemli bir merkez olan Otranto, fethedildi ancak Fatih Sultan Mehmed’in ölümü üzerine geri kaybedildi.


KIRIMIN FETH? ve KARADEN?Z Fatih Sultan Mehmed, Karadeniz’e de hakim olmak istiyordu. Venedik ve Cenevizlilerin ?slam dünyas?n?n aleyhine yapt?klar? esir ticaretini önlemek, ?stanbul’a gelen ticari mallar?n ta??nmas?nda esas rolü oynayan K?r?m sahillerini ele geçirmek, Karadeniz’i bir Türk Gölü haline getirmek amac?yla hareket eden Fatih, i?e 1459’da Amasra’y? fethederek ba?lad?. 1460’da Candaro?ullar? Beyli?i’ne son verildi. 1461’de Trabzon’un, 1475’de de K?r?m’?n fethiyle Karadeniz bir Türk gölü haline geldi. Bu sayede Karedeniz’deki Ceneviz üstünlü?ü sona erdi ve ?pekyolu’nun tüm denetimi Osmanl? Devleti’ne geçti.


OTLUKBEL? SAVA?I Karamano?lu ?brahim’in 1464’te ölmesi üzerine o?ullar? birbirlerine dü?mü?lerdi. Akkoyunlu hükümdar? Uzun Hasan’?n yard?m?yla ?shak Bey Karamano?lu beyli?ine sahip oldu. Bunun üzerine di?er o?lu Pir Ahmed Bey Fatih Sultan Mehmed’den yard?m istedi ve gelen yard?m sayesinde Beyli?i ele geçirdi. Fakat Pir Ahmed Bey bir süre sonra gidip Venediklilerle anla??nca, bu duruma sinirlenen Fatih Sultan Mehmed, Karaman Seferi’ne ç?kmaya karar verdi. Konya ve Karaman al?narak Osmanl?’ya ba?land?. Karaman halk? ?stanbul’a ve çe?itli yerlere göç ettirildiler. Pir Ahmed Bey kaçarak Akkoyunlu hükümdar? Uzun Hasan’a s???nd?. Bu olay Osmanl?larla Akkoyunlular?n aras?n?n aç?lmas?na neden oldu. Osmanl?lar Avrupa ve Anadolu’daki topraklar?n? geni?letirken, Akkoyunlular Devleti’de Do?u Anadolu, Kafkasya, ?ran ve Irak üzerinde hakimiyet kurmu?lard?. S?n?rlar?n? geni?leten iki Türk Devleti aras?nda büyük bir sava? kaç?n?lmaz olmu?tu. Otlukbeli mevkiinde 11 A?ustos 1473’de yap?lan sava?ta, devrin en kuvvetli sava? tekni?ine ve araçlar?na sahip olan Osmanl? ordusu, Uzun Hasan’?n kuvvetli süvarilerden kurulmu? olan ordusunu birkaç saatte da??tt?. Bu sava?tan sonra Akkoyunlular bir daha kendilerini toparlayamad?lar. Fatih Sultan Mehmed, Akkoyunlu tehlikesini bu ?ekilde engellemi? oldu. Anadolu’da ve Rumeli’de birçok sefer düzenleyip pek çok zafer kazanm??t?. Buna ra?men güneyde güçlü bir devlet konumunda olan Memlüklerle problemler ya?and??? halde s?cak bir sava?tan kaç?nm??t?.


DEN?ZLERDE DURUM ?stanbul’un fethiyle ticaret yollar?n?n hakimiyeti Osmanl?lara geçmi?ti. Ancak denizlerde Venedik ve Cenevizliler’in etkinli?i devam ediyordu. Fatih ticaret yollar?n?n güvenli?ini sa?lamak ve korsanlardan kurtulmak için Ege adalar? üzerinde siyasetini a??rla?t?rd?. Ege adalar?na seferler düzenlendi. Yeni tersaneler ve gemiler in?a edildi. Rodos seferine ç?k?ld?ysa da al?namad?.


?DAR? DÜZENLEMELER Fatih Sultan Mehmed, klasik manada Osmanl? devletinin idari kurucusu say?labilir. ?stanbul’un fethinden sonra kendisini Kaiser-i Rum (Do?u Roma ?mparatoru) ilan etmi? ve devlet müesseselerini yerle?tirmi?tir. Fatih Kanunnamesi ile Atam-Dedem Kanunu dedi?i gelenekleri yaz?l? hale getirmi? ve buna Kanunname-i Ali Osman denmi?tir. Divan?n idaresini sadrazamlara b?rakarak, i?leri kafes arkas?ndan takip etmeye ba?lam??, mutlak vekilim dedi?i sadrazam? geni? yetkilerle donatm??t?r. Ayr?ca defterdar, kazaskerler ve di?er üst düzey devlet erkan?n?n görevleri tarif edilmi?tir. Yeniçeri ordusu 10.000’e ç?kar?larak güçlü bir merkezi ordu te?kil edildi?inden uç beylerinin önemi azalm??, böylece merkezi idare sa?lamla?t?r?lm??t?r. Anadolu ve Rumeli’nin en kudretli devletinin hükümdar? olarak “Han” ünvan?n? ilk defa o kullam??t?r. ?stanbul’un fethinden sonra Y?ld?r?m Bayezid zaman?nda elden ç?kan topraklar yeniden kazan?lm??, hatta Rumeli ve Karadeniz k?y?lar?nda yeni yerler fethedilmi?tir. K?r?m’?n fethi ile Karadeniz bir Türk gölü haline getirilmi?, Anadolu birli?i tamamlanm?? ve Rumeli’deki Türk varl??? Belgrad’a kadar uzanm??t?r. ?stanbul, Fatih zaman?nda bir ilim ve sanat merkezi haline gelmi?, Fatih medreseleri klasik Osmanl? medreselerinin temelini olu?turmu?tur. ?airler ve ilim adamlar? için bir cazibe merkezi haline gelen ?stanbul’a bütün ?slam dünyas?ndan bilginler gelmeye ba?lam??t?r.


FAT?H’?N ?NSAN HAKLARI AH?DNAMES?
Fatih Sultan Mehmed, Bosnay? fethetti?i zaman Osmanl? devlet politikas?n?n sonucu olarak bölge halk?na dini serbestiyest getirmi?tir. Fatih Sultan Mehmed’in buradaki latin papazlar?na verdi?i 883 (1478) tarihli ferman suretinde; “Ni?an?-? hümayun ?u ki Ben ki Sultan Mehmed Han’?m; üst ve alt tabakada bulunan bütün halk taraf?ndan ?u ?ekilde bilinsin ki, bu ferman? ta??yan Bosna rahiplerine lütufta bulunup ?u hususlar? buyurdum: Sözkonusu rahiplere ve kiliselerine hiçkimse taraf?ndan engel olunmay?p rahats?zl?k verilmeyecektir. Bunlardan gerek ihtiyats?zca memleketimde duranlara ve gerekse kaçanlara emn ü aman olsun ki, memleketimize gelip korkusuzca sakin olsunlar ve kiliselerinde yerle?sinler; ne ben, ne vezirlerim ne de halk?m taraf?ndan hiç kimse bunlara herhangi bir ?ekilde kar???p incitmeyecektir. Kendilerine, canlar?na, mallar?na, kiliselerine ve d??ardan memleketimize getirecekleri kimselere yeri ve gö?ü yaratna Allah hakk? için, Peygamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.v.) hakk? için, yedi Mushaf hakk? için, yüz yirmi dört bin peygamber hakk? için ve ku?and???m k?l?ç için en a??r yemin ile yemin ederim ki, yukarda belirtilen hususlara söz konusu rahipler benim hizmetime ve benim emrime itaatkâr olduklar? sürece hiç kimse taraf?ndan muhalefet edilmeyecektir.” Bu ferman suretinde de görüldü?ü gibi az?nl?klar tam bir hürriyet ortam? içinde hayatlar?n? sürdürmü?lerdir.