Faruk Nafiz Çamlıbel Kimdir?

0
36

Faruk Nafiz Çaml?bel, ?stanbul’da 18 May?s 1898?de do?mu?tur. Annesi tüccar Necati Bey’in k?z? Fatma Ruhiye Han?m, babas? Orman Bakanl??? memurlar?ndan Süleyman Nazif Bey’dir. ?lkö?renimini Bak?rköy Rü?tiyesi’nde, ortaö?renimini Hadika-i Me?veret ?dadisi’nde sürdürmü?tür. Üniversite e?itimi için önce t?p fakültesine giren ?air, bu okulun karakterine uygun olmad???n? görünce dördüncü s?n?fta bu okuldan ayr?lm??t?r. ?leri gazetesinin yaz? i?lerinde görev üstlenen Çaml?bel, Anadolu’yu gezmi?tir. Kurtulu? Sava?? sona erince de, 1922 y?l?nda Ankara’ya geçmi?tir. 1922-1924 y?llar?nda Kayseri Lisesi’nde edebiyat ö?retmenli?i yapm??t?r. Daha sonra ?ark Vilayetleri Tetkik Cemiyeti üyesi olmas? sebebiyle Sivas, Erzurum, Erzincan, Gümü?hane ve Trabzon’u dola?m??t?r.

1922-1946 y?llar? aras?nda Ankara Muallim Mektebi, Ankara K?z Lisesi, ?stanbul Kabata? Lisesi ve Amerikan K?z Koleji’nde edebiyat ö?retmenli?i görevini üstlenmi?tir. ?iire t?p fakültesi ö?rencisiyken ilgi göstermeye ba?lam??t?r. ?lk yaz?lar?n? Peyam-? Edebi, Edebiyat-? Umumiye, Yeni Mecmua, ?air, Ümit, Büyük Mecmua, Nedim, Edebi Mecmua, Yar?n ve Tema?a dergilerinde yay?mlam??t?r. Ustal?k dönemi ?iir ve yaz?lar? ise, Anadolu, Yavuz, Türk Yurdu, Güne?, Hayat, Me?ale, Anayurt, Muhit, Yedigün dergilerinde okuyucuyla bulu?mu?tur. Son ?iirleri Kubbe Alt? Akademi Mecmuas?’nda “?simsiz K?talar” ad?yla yay?mlanm??t?r. Karikatür ve Akbaba dergilerinde Çamdeviren, Ak?ll? Ozan, Kalender, Deli Ozan takma adlar?yla mizahi ?iirler kaleme alm??t?r.

1946 y?l?nda siyasete at?lm??, ayn? sene ?stanbul milletvekili seçilmi?tir. Bu görevini 27 May?s ihtilaline kadar sürdürmü?tür. Ömrünün son senelerini Arnavutköy’deki evinde geçirmi?tir. 8 Kas?m 1973 tarihinde, Akdeniz’de bir gezideyken Samsun gemisinde kalp yetmezli?inden vefat etmi?tir.

Sanat?
1913-1918 seneleri aras?nda kaleme ald??? ?iirlerinde genellikle a?k temas?na de?inmi?tir. Bireysel duygular?n aruz ölçüsü ve süslü bir dille anlat?ld??? bu dönem ?iirlerinde Servet-i Fünun etkileri göze çarpmaktad?r.

Faruk Nafiz, “?ark?n Sultanlar?” adl? eseriyle sanat?nda önemli bir ilerleme kaydetmi?tir. 1919 senesinde “Dinle Neyden” ve “Gönülden Gönüle” adl? kitaplar?n? yay?mlam??t?r. Yazd??? a?k ?iirlerinde aruzu büyük bir ustal?kla kullanm??t?r. Bu da, onu Tevfik Fikret, Ahmet Ha?im, Mehmet Akif ve Yahya Kemal ile birlikte aruzun son temsilcilerinden biri yapm??t?r. Onun ?iiri, özellikle bu özelli?i sayesinde Yahya Kemal taraf?ndan be?enilmi? ve

“Bir lübbüdür cihanda elezz-i lezâizin,

Her m?sra-? güzidesi Faruk Nafiz’in”

dizeleriyle, iltifat alarak övgüye lay?k görülmü?tür. Faruk Nafiz, bu devir ?iirinde Servet-i Fünun tesirinden kurtulmu? ve Yahya Kemal’den etkilenmeye ba?lam??t?r. Ancak, a?k en önemli tema olma özelli?ini kaybetmemi?tir.

1922 y?l?ndan itibaren bireysel temalardan uzakla??p topluma yönelmi?tir. Bu s?ralarda ülkede Kurtulu? Sava?? kazan?lm??, ülke dü?man i?galinden kurtar?lm??t?r. Anadolu, do?al güzellikleri ve s?cak, misafirperver insanlar?yla kaleme al?nmam?? bir destan gibidir. Bunun fark?na varan sanatç?, 1919-1922 y?llar? aras?nda aruzun yan?nda hece ölçüsüne de eserlerinde yer vermeye ba?lam??t?r. 1922 y?l?ndan sonra tamamen heceye geçi? yapm?? ve kendisini me?hur eden ?iirlerini bu ölçüyle kaleme alm??t?r.

Çaml?bel, Yahya Kemal’in tesirinde çok kalmakla beraber, hiçbir zaman sanatta mükemmeliyetçilik gütmemi?tir. Faruk Nafiz, ?iirlerini ustas? gibi y?llarca olgunla?s?n diye bekletmemi?, s?cak s?cak yay?mlam??t?r ve dönemin heyecan?n? körüklemi?tir. Ba??ms?zl?k mücadelesinden sonra, zafer sarho?lu?u ile Anadolu topraklar?, insan?, tarihi ve ya?am? ile yeniden ke?fedilirken, sanatç? da Anadolu’dan yank? uyand?ranlar aras?nda yerini bulmu?tur.

Nafiz, 19 May?s 1919?da ba?layan Milli Mücadeleyi büyük bir heyecan ve co?kuyla kar??lam?? ve duygular?n? anlatmak için de “At” ?iirini yazm??t?r

At

Bin gemle ba?lanan ya??z at ?aha kalk?yor,

Gittikçe yükselen ba?? Allah’a kalk?yor!

 

Beyhûdedir, her uzvuna bir halka bulsa da;

Bo?tur köpüklü a?z?na gemler vurulsa da…

 

Co?tukça böyle sel gibi ba?r?nda hisleri

Bir gün ba??nda kalmayacakt?r seyisleri!

 

Son ?anl? maceras?n? tarihe anlat?n;

Zincir içinde ba?l? duran kahraman at?n.

 

Gittikçe yükselen ba?? Allah’a kalk?yor,

Asr?n ba? e?di sand??? at ?aha kalk?yor.

Cumhuriyetin ilan edilmesi, Çaml?bel’in sanat anlay???n?n de?i?meye ba?lamas?na neden olmu?tur. Asl?nda bu de?i?imin ba?lang?c? daha eskilere uzanmaktad?r. 1922 y?l?nda Kayseri Lisesi’nde edebiyat ö?retmenli?i yapmaya ba?lamas? bu de?i?imin temelini olu?turmaktad?r. Ayn? sene ?leri gazetesindeki görevinden dolay? Ankara’ya gitmesi ve bu yolculuklar? s?ras?nda Anadolu’yu gezme imkân? bulmas?, ona daha önce hiç bilmedi?i Anadolu co?rafyas?n? ve insan?n? yak?ndan tan?ma olana??n? vermi?tir.

Nafiz’in duygu ve dü?ünce yap?s?n?n ?ekillenmesinde büyük rol oynayan Anadolu ya?ay???, “Han Duvarlar?” ?iirinde can bulmu?tur. Çaml?bel, bu ?iirini ö?retmenli?i sürdürmek için Kayseri’den Ankara’ya giderken gördüklerinden esinlenerek kaleme alm??t?r. Han Duvarlar? ?iirinden önce aruz ölçüsüyle yazd??? a?k ?iirleriyle ?öhret yapan ?air, Han Duvarlar? ?iirinden sonra, hece ölçüsüyle yazd??? “Han Duvarlar?” ?airi olarak tan?nm??t?r. Bu ?iir yaln?zca Faruk Nafiz’in sanat?n?n dönüm noktas? olmam??, Cumhuriyet dönemi Türk ?iirinde de yeni bir ç???r açm??t?r. Çünkü bu ?iirde ilk defa Anadolu co?rafyas? ve insan?, romantik duygulardan uzak, tüm gerçekli?iyle anlat?lm??t?r.

Dil konusunda Genç Kalemler dergisinin izinde yürüyen Nafiz, eserlerinde yal?n ve ak?c? bir dil kullanm??t?r. “Ana Dili” isimli dörtlü?ünde, Türkçe sevgisini ve sayg?s?n? ?öyle belirtmi?tir:

“Hangi sözlerle ninem gönlünü açm??sa bana,

Ben o sözlerle gönül vermedeyim sevgilime.

Sözlerim ninni kadar duygulu olmak yara??r,

Ba?l?d?r çünkü dilim gönlüme, gönlüm dilime.”

1926 y?l?nda Hayat dergisinden ç?kan “Sanat” isimli ?iir, memleketçi edebiyat?m?z?n ilk bildirisi olarak kabul görmü?tür. Türk edebiyat?n?n o devirde nas?l bir yol izlemesi gerekti?ini anlatan bu ?iir, sanatç?n?n bireysel konulardan toplumsal konulara geçti?inin bir kan?t?d?r. ?iirde yerli ve ulusal sanat anlay???m?z Bat? sanat zevkinden üstün görülmü? ve Bat? taklitçisi sanatç?lar ele?tirilmi?tir.

Sanat

Yaln?z senin gezdi?in bahçede açmaz çiçek

Bizim diyar?m?z da binbir bahar? saklar…

Kolumuzdan tutarak sen istersen bizi çek

?ncinir düz caddede da?da gezen ayaklar.

 

Sen kubbesinde ince bir mozaik arar da,

Gezersin k?rk as?rl?k bir mabedin içini;

Bizi oyaland?r?r bir hat görsek duvarda

Bize heyecan verir bir parça k?r?k çini.

 

Sen raks?na dalarken için titrer derinden

Çiçekli bir sahnede beyaz bir kelebe?in;

Bizim de kalbimizi k?m?ldat?r yerinden

Topra?a diz vuru?u da? gibi bir zeybe?in.

F?rt?nay? and?ran orkestra sesleri

Bir ürperme getirir senin sinirlerine;

Ist?rap çekenlerin ac?kl? nefesleri

Bizde geçer en hazin bir musiki yerine.

 

Sen anlayan bir gözle süzersin uzun uzun

Yabanc? bir ?ehirde bir güzel heykelini

Biz duyar?z en büyük zevkini ruhumuzun

Görünce bir köylünün k?vr?lmayan belini.

 

Ba?ka sanat bilmeyiz, kar??m?zda dururken

Yaz?lmam?? bir destan gibi Anadolu’muz.

Arkada?, biz bu yolda türküler tuttururken,

Sana u?urlar olsun…Ayr?l?yor yolumuz!

Enginün, Çaml?bel’in halk edebiyat?ndan yararland???n?, folklardan beslendi?ini anlatm??t?r. Anadolu’yu, Anadolu halk?n?, baz? ya?ant? sahneleri içinde kimi zaman manzum hikâye ?eklinde kaleme al?rken, kimi zaman da bu seçimin yerinde oldu?unu belirtmi?tir. Ancak, modern ?iir için ?u uyar?y? yapmadan geçmemi?tir:

“Folklor üzerinde çok üzerinde çok durulmas?, edebiyat?m?z için onu besleyici bir kaynak haline getirmekle birlikte, folklorun kendisi i?lenmi? yüksek sanat de?ildir. Folklor ilkeldir ve i?lenerek yüksek kültür eserleri haline getirilmesi gereken malzemedir. Ziya Gökalp, daha o tarihlerde bu önemli konuya dikkati çekmi?, geli?mi? milletlerin kültürü, ilkel kavimlerin folkloru vard?r.” demi?tir. Burada millete ait bütün ö?elerin saptanmas? ve canland?r?lmas? gibi son derece samimi ve büyük heyecanla ba?lat?lan folklor ara?t?rmalar? da halk edebiyat? gelene?iyle bir araya gelince, kuvvetli bir ak?m olu?turmu?tur.

Nafiz, memleket ?iirleri kaleme ald??? ustal?k devrinde, hayran oldu?u Atatürk için de ?iirler yazm??t?r:

Çankaya

Bu h?yaban ebediyet yoludur,

Gider Allah’a kadar buradan ucu;

Kar??dan bakma geçerken, yolcu!

Belki bir dert ile ba?r?n doludur.

 

Bu h?yaban avutur cümle yas?,

Dinlen alt?nda ye?il bir dal?n?n;

O k?z?l saçl? zafer kartal?n?n

Bu h?yabanda kurulmu? yuvas?!

1933 y?l?nda Cumhuriyetin ilan edilmesinin 10. y?l? olmas? sebebiyle Behçet Kemal Ça?lar ile birlikte yazd??? ?iir, Onuncu Y?l Mar?? kabul edilmi? ve mar? olarak bestelenmi?tir. Bu mar?, Türklerin ba??ms?zl?k mücadelesini, yeni kurulan Türk devletinin on y?lda neler yapt???n? ve gelecek hedeflerini anlatm??t?r.

Sanatç?n?n olgunluk döneminde yazd??? ?iirlerin ço?unlu?u kitap haline gelmi?tir: Çoban Çe?mesi, Suda Halkalar, Bir Ömür Böyle Geçti, Elimle Seçtiklerim, Akarsu, Ak?nc? Türküleri. Karikatür ve Akbaba dergilerinden ç?kan mizahi ?iirlerinin ço?unlu?unu “Tatl? Sert” isimli kitab?nda bir araya getirmi?tir.

“Bir Ömür Böyle Geçti”, tüm ?iirlerinden seçmeler yaparak yay?mlad??? kitab?d?r. Bir ?airin daha otuz be? ya??nda böyle bir durumu tercih etmesi, sanat?n?n duraklamaya ba?lad???n?n ve kendisini geçemedi?inin bir delili kabul edilebilir. Nafiz, duraklama döneminde yazd??? ?iirlerini “Heyecan ve Sükûn” kitab?yla okuyuculara sunmu?tur. Bu ?iirler, 1919?lu y?llarda Yahya Kemal’in tesirinde kalarak kaleme ald??? ?iirlerine benzemektedir. Genelde a?k konusuna yönelmi? ve daha çok divan edebiyat? ö?elerinden faydalanm??t?r.

1946 seçimlerinde ?stanbul milletvekili olan Faruk Nafiz, bu devirde ?iirden uzakla?m??t?r. 1960 y?l?na kadar devam etti?i milletvekilli?i 27 May?s’ta bitmi?tir. 1961 y?l?n?n Eylül ay?na kadar hapiste kalm??t?r. Hapiste kald??? süre zarf?nda duygu ve dü?üncelerini “Zindan Duvarlar?” adl? kitab?nda anlatm??t?r. “Kubbealt? Akademi Mecmuas?”nda “?sim K?talar” ba?l???yla kaleme ald??? ?iirler son dönem eserlerini olu?turmu?tur. Bu eserlerinde ölüm korkusu ve a?k konular?na yer vermi?tir.

Eserleri

?iir Kitaplar?: ?ark?n Sultanlar?, Gönülden Gönüle, Dinle Neyden, Çoban Çe?mesi, Bir Ömür Böyle Geçti, Suda Halkalar, Elimle Seçtiklerim, Tatl? Set, Akarsu, Ak?nc? Türküleri, Zindan Duvarlar?, Heyecan ve Sükûn, Han Duvarlar?.

Oyunlar?: ?lk Göz A?r?s?, Sevk-i Tabii, Canavar, Numaralar, Özyurt, Ak?n, Bir Demette Be? Çiçek, Dev Aynas?, Yang?n, Ate?, Yayla Kartal?.

Roman?: Y?ld?z Ya?muru

Biyografi: Tevfik Fikret, Hayat? ve Eserleri

Kaynakça:
Banarl?, N. S. (1969): Faruk Nafiz Çaml?bel ve Han Duvarlar?,?stanbul.