Psikososyal Gelişim Kuramı ve Evreleri

0
42

4390_zko_teardrop-300x1971. Temel Güvene Kar??n Güvensizlik (0-1 ya?)
Bu dönem baz? özellikler sahip ilk benlik duygular?n?n temelinin at?ld???, anne-çocuk ili?kisine dayanan bir ilk bebeklik dönemidir. Bebe?in fiziksel ve psikolojik ihtiyaçlar?n?n yeterince kar??lanmas? ve bu i?levlerdeki düzen ve rahatl?k; iyilik, güvenlik gibi duygular? kazanmas?na sa?l?kl? bir birey olma yolunda ba?lang?ç olu?turmaktad?r. Güven duygusu, anne-çocuk ili?kisindeki süreklilik ve tutarl?l?k ile içselle?tirilmektedir. Etkile?im, alma-verme sürecinde kar??l?kl? düzen ve dengeyi sa?lamaktad?r. Bebek zihnindeki imgesel birey ile, bak?m?n? gerçekle?tiren birey aras?ndaki tutarl?l?k ve benzerlik temel güven duygusunu olu?turur. Güven duygusunun niceli?i ise duygu,sezgi ve alg? boyutunda bu ili?kiye ba?l?d?r. Erikson’a göre dinlerin temelini olu?turan tanr?ya inanç olgusu da bu anne-bebek aras?ndaki etkile?imde sakl?d?r. Bu dönem iyi atlat?lamazsa sa?l?ks?z bir geli?im sonucu öfke, karamsarl?k, umutsuzluk ve çocuk ?izofrenisi ortaya ç?kabilmektedir. ?leri ya?larda içe kapan?kl?l?k, depresif ki?ilik, sigara-alkol-uyu?turucu ba??ml?l??? ortaya ç?kabilmektedir.2. Özerkli?e Kar??n Utanç ve ?üphe (1-2 ya?)
Bu dönemin özelli?i anal kaslar?n olgunla?mas? sonucu idrar ve d??k?lama i?levi art?k çocu?un kendi iste?ine ba?l? hale gelmi?tir. Yani çocuk bo?alt?m ihtiyac?n? isterse tutabilir, isterse b?rakabilir. Böyle birbirine kar?? iki istek ve davran?? e?itimi ortaya ç?kar. Bu dönemde çocuk kendisinin de yapabilece?i bir ?eyler oldu?unu, her ?eyinin ba?kalar? taraf?ndan kar??lanmad???n? fark eder. E?er iyi bir tuvalet e?itimi veerilmezse ileride çok büyük sorunlar ortaya ç?kabilir. Kat? bir tuvalet e?itimi cimrilik, tam tersi bir tuvalet e?itimi savurganl?k al??kanl???n? ilerki ya?larda ba?latacakt?r.
3. Giri?imcili?e Kar?? Suçluluk (3-5 ya?)
Bu dönemin özelli?i; oyun, cinsiyet, devinsel çat??man?n alg?land??? bir dönemdir. Cinsel ilgileri ve çocuksu eylemleri yüzünden korkutulan, cezaland?r?lan çocuk zamanla suçluluk duygular?yla örülü bir üst benlik geli?tirir. Bu üst benlik baz?lar?nda ilkel, kat? ve ac?mas?z olabilir. Üst benlik çocukta ürkek, uysal, edilgen, ba??ml? ve giri?im duygusundan yoksun ki?ilik özelliklerinin olu?umunu mümkün k?labilir. Bu dönemin iyi geçirilememesi psikosomatik bozukluklara, cinsel güçsüzlük ve yetersizlik duygular? ile histerik k?s?tlanma belirtilerine yol açabilir.
4. Çal??kanl??a Kar??n A?a??l?k Duygusu (6-11 ya?)
Okul ça?? dönemidir. Sigmund Freud’un gizil dönemi ile örtü?ür. Çocuk okul, aile ve di?er sosyal konularla ilgili beklendik sorumlu davran??lar? yerine getirmeye ba?lar. Ancak sosyal etkile?iminde ebeveyn ve di?er yeti?kinlerin tutum ve davran??lar?n?n etkisiyle de?erlilik veya a?a??l?k duygusu ön plana ç?kar. Burada bu duygular?n yerle?ik hale gelme ihtimali vard?r. Bu dönem iyi geçirilmemi?se ki?ide ba??ml?, çekingen, a?a??l?k, yetersizlik ve özgüven eksikli?i olur ve bu büyük bir sorundur.
5. Kimli?e Kar??n Kimlik Karma?as? (12-19 ya?)
Erinlik, orta ve son ergenli?i kapsayan bu dönemde ergen sosyal rol, statü, mesleki haz?rl?k, mesleki konumu ve cinsel kimli?i tamamlama evresidir. Çocukluktan yeti?kinli?e geçi?te benlik geli?tirmek önemlidir. Kimlik karma?as? ruhsal çöküntü, a??r? ta?k?nl?k, antisosyal ve suça yönelik davran??lar, madde ba??ml?l??? ve hatta ?izofreniye benzer belirtilerle ortaya ç?kabilir.