Fenomenoloji Nedir?

0
36

4390_zko_teardrop-300x197Fenomenoloji terimini Hegel ortaya atm??t?r demi?tik. Dolay?s?yla bu bilimin babas? olarak Hegel’i kabul edebiliriz. Hegel, “Die Phaenomenologie des Gestes” (Ruhun Fenomenolojisi) adl? eserinde fenomen sözcü?ünün kök anlam?ndan yola ç?kar ve fenomenin, “daha önce gizli, örtülü olan bir ?eyin aç??a ç?kmas?” demek oldu?unu söyler. Hegel bu eserinde, bilginin olu?umunu, kendinde ve kendi içinde olu?an bilinçten “kendi-bilince”; bundan ak?la, ak?ldan kültür ve ahlakl?k olarak ortaya ç?kan anlay??a, bu anlay??tan dine, oradan da mutlak bilgiye geçi?i aç?klar. Duyusal kesinlikten mutlak bilgiye ve felsefeye götüren de?i?im ve olu?um, anlay???n kendisine döndü?ü mutlak bilgi birle?iminde ortadan kalkan ku?kulardan ve umutsuzluklardan, tedirginliklerden geçer. Hegel’in fenomenoloji anlay??? budur.Fenomenolojiyi ele alan bir ba?ka ki?i de Husserl’dir. Husserl, felsefesini ve yöntemini belirtmek için fenomen teriminin en geni? anlam?na dayan?r. Bu anlama göre fenomen, bir felsefe ya da bilim kuram?n?n bize verdi?i bilgilere kar??t olarak, “?ey”in oldu?u gibi ortaya ç?kmas? ve kendini göstermesi demektir. Bu aç?dan Husserl’in Descartes’a dayand???n? söyleyebiliriz. Zaten Husserl’a göre, gerçekten felsefeci olmak isteyen ki?i, ya?am?nda en az bir kez içine kapanmal? ve o zamana kadar kabullenilmi? bilimleri hiçe sayarak yeniden kurmal?d?r. Felsefe, bir bak?ma ki?isel bir i?tir; ki?inin kendi felsefesi, kendi bilgeli?i, kendi bilgisi olarak kurulmal?d?r ve ki?inin mutlak sezgileri üzerinde temellenerek, kökeninden bütün öteki a?amalar?na kadar do?rulanabilmeldir.
Asl?nda fenomenoloji ad?n?, tasar?s?ndan al?r; yani “?eylerin kendisine dönmek” ve onlar?, bilince göründükleri gibi betimlemek ister. Bunu yaparken de, o günkü bütün bilgilerden ve ön yarg?lardan s?yr?lmaya yönelir. Bundan ötürü fenomenoloji, her?eyden önce betimlemedir. Sartre, bu giri?imi, alt ba?l??? “Fenomenolojik Varl?kbilim Denemesi” olan “Varl?k ve Hiçlik” (L’etre et le Neant) adl? eserinde belirtmi?tir. Dolay?s?yla fenomenolojik indirgeme, özne d???ndaki varl???n? ve ortaya ç?kmas?na yol açan nedenleri irdelemekten kaç?narak, d?? ya da iç dünyan?n herhangi bir nesnesini, kat???ks?z bir fenomen olmaya indirgemektir. Sözgelimi bir kalemi, o kalemin bilince göründü?ü biçimiyle betimler ve buna ba?l? olarak kalemin bilincini de betimler. Ama burada ele al?nan nesneyi bir varsay?m olarak elden geldi?ince çe?itlendirmek ve bunu, yani söz konusu nesnenin özünü kavrayana kadar sürdürmek gerekir.
Husserl’ci fenomenolojide bilincin yöneli?i kavram? önemli bir yer tutar. Husserl, bilincin gerçekle?tirdi?i edim ya da yönelim ile bilincin nesnesini her zaman birbirinden ay?rt etmi?tir. Burada bir parantez aç?p ?unu da belirtmek gerekir ki; fenomenoloji yöntemi, bilincin d???nda söz konusu nesnenin gerçek bir varl???n?n oldu?unu ileri sürmeyi ya da reddetmeyi yasaklar.
Kesin anlam?yla, bir ö?reti ve yöntem olarak Husserl’in felsefesini belirten fenomenoloji, ça?da? dü?ünceyi önemli ölçüde etkilemi?tir ve hala da etkilemektedir. Heidegger, (Husserl’?n ö?rencisidir) Max Scheler, Sartre, Derrida gibi pek çok felsefeci, çe?itli bak?mlardan fenomenolojiye dayand?klar?n? belirtmi?lerdir.