Dünyanın Oluşumu ve Gelişimi

0
14

Dünya, Güne? sistemdeki gezegenlerden biridir. Kutuplardan bas?k ekvatordan ?i?kin elips ?eklindedir. Güne? sistemine göre Dünya, uzakl?k

bak?m?ndan üçüncü gezegendir. Güne?’e uzakl??? 149.597.890 km’dir.

Güne? bir dönü?ünü 365 gün 5 saat 48 dakika 46 saniye tamamlar. Dünya ise bir gününü 23 saat 56 dakika 4 saniye de tamamlamaktad?r. Dünya etraf?n da dönerken Güne?’e olan mesafesi artar ya da azal?r. Dünya, Güne?’e en yak?n noktas?nda 960 km h?z? artmakta yani, güney yar?m küre de yazlar uzun ve serin geçer, kuzey yar?m küre ise k??lar k?sa ve daha ?l?k geçer. Sonsuz evrende belki de ya?am?n tek oldu?u gök cismidir. Dünya’n?n uzaydan görünümü mavidir. Bunun sebebi atmosferde bulunan oksijenin Güne? ???n?yla çarp??mas?d?r.

Dünyan?n tek uydusu Ay’d?r. Ay’?n çap? 12.756km, kütlesi ise 5.97×1024 ‘dir. Dünya atmosferinde nitrojen(%78), oksijen (%21) az miktarda argon, karbon dioksit, hidrojen, helyum, kripton, neon bulunmaktad?r. Atmosfer de su miktar? %0.2-%0.4’tür. Dünya kabu?u %46’s? oksijen, %28’i silikon, %11’i kalsiyum, potasyum, magnezyum ve %8’i alüminyumdan olu?ur. Dünya’n?n alan? yakla??k 510.2 milyon km2’dir. %70.8’i su, %29.2’si kara ile kapl?d?r. Dünya da pangea denilen tek bir k?tadan olu?tu?u bilinmektedir. Sürekli hareket halinde olan yer kabu?u, zamanla milyonlarca y?l sonun da birbirinden kopmu?tur. Yerin içinde bulunan magmalara ba?lanabilir. Yerin iç yap?s? ise s?ras?yla; yer kabu?u, üst manto, alt manto, d?? çekirdek ve iç çekirdekten olu?ur ve yeryüzünde s?ras?yla; ekzosfer, termosfer, mezosfer, stratosfer, troposferden katmanlar?ndan olu?ur. Atmosfer, Dünya ya?am?n? sa?lamak ad?na birçok görevi vard?r. Bunlar;

d

1-        Yeryüzünün ?s?nmas?na neden olur.

2-        Gökyüzünün mavi rengini verir.

3-        Bas?nç sebebiyle yeryüzünde su bulunmas?na sa?lar.

4-        Tan olaylar? görülür.

5-        K?r?lma olaylar? görülür.

Dünya’n?n ya??n? kayaçlarla ölçmeye kalkarsak Görland’?n bat?s?nda 3.8 milyar y?ll?k kayaç bulunmu?tur. Ama bu kayaçlardan daha ya?l? olan kayaçlar?n, günümüzde yok oldu?u bilinmektedir. Bu durum Dünya ya??n? belirlemede yetersiz kalm??t?r. Okyanuslarda bulunan 4.55 y?ll?k kur?unun Dünyan?n ya?? olarak kabul edilebilir. Ba?ka yöntemle Dünya’n?n ya??n? hesaplamak istersek, kayaçlar?n radyoaktif ve rubidyum elementinin stronsiyuma dönü?mesi Dünya’n?n ya??n? belirleyebilir. Bu aç?klamalar do?rultusunda 5.5 milyar y?l, Dünya ya??n?n oldu?udur.

Güne? Sistemi olu?tu?unda Dünya k?zg?n gaz kütlesi halindeydi. Zaman içerisinde k?zg?n gaz kütlesi olan Dünya’n?n, ekseni etraf?nda dönmesi d??tan içe do?ru so?umas?na neden olmu? ve katmanlar meydana gelmi?tir. Bu yap?s?n? jeolojik zamanlar çerçevesinde belirlenir. Yakla??k 4.5 milyar ya??nda olan Dünya’n?n dört jeolojik zaman evresinden geçmi?tir.

1-        ?lkel Zaman: Yakla??k 4 milyar y?l sürmü?, 600 milyon y?l önce sona ermi?tir.  Sularda tek hücreli canl?lar meydana gelmi?, k?ta çekirde?i olu?mu?tur. ?lkel zaman canl?lar? alg ve radiolaria’d?r.

2-        Birinci Zaman (Paleozoik): 375 milyon y?l sürdü?ü tahmin edilmi?, 225 milyon y?l önce de sona ermi?tir. Bu dönem de kömür yataklar? olu?umu, kara bitkileri ortaya ç?km??, Kaledonya ve Hersinya k?vr?mlar? meydana gelmi?tir. Bal??a benzer ilk organizmalar var olmu?tur. Dönemi karakterize eden canl?lar graptolith ve trilobittir.

3-        ?kinci Zaman (Mezozoik): Günümüzden 65 milyon y?l önce sona ermi? 160 milyon sürdü?ü tahmin edilmektedir. Bu dönem de Kimmeridge ve Avustrien adl? k?vr?mlar olu?mu?, ekvatoral ve so?uk iklimler olu?maya ba?lam??t?r. Bu dönemi karakterize eden canl?lar  ammonit ve dinozorlard?r.

4-        Üçüncü zaman (Neozoik): Bu dönem 63 milyon y?l sürmü? ve 2 milyon y?l önce sona erdi?i tahmin edilmektedir. K?talar bugünkü görünümünü alm??, linyit havzalar? olu?mu?, günümüzdeki iklim ve bitki toplulu?u olu?maya ba?lam??, Alp k?vr?m sistemi geli?mi?tir. Nümmilitler ve memeler ortaya ç?km??t?r. Bu dönemi karakterize eden canl?lar nummilet, mastadondur, elephas ve hippariondur.

5-        Dördünü Zaman (Kuaterner): 2 milyon y?l önce ba?lam?? ve hâlâ devam eden bir jeolojik zamand?r. Bu dönem de dört buzul dönemi (Mindel, Riss, Wirn, Günz) meydana gelmi?tir. ?nsanlar bu dönemde ortaya ç?km??t?r. Bu dönemi karakterize eden canl?lar mamut ve insanlard?r.